01 | Tư duy Prompt

Học cách giao tiếp hiệu quả với AI qua công thức P-T-C-F

“Một người bình thường + máy móc + quy trình tốt sẽ ưu việt hơn một máy tính siêu việt, và đáng chú ý hơn, sẽ đánh bại cả một thiên tài dùng máy móc với quy trình tồi.”
Kasparov, G. (2017). Deep Thinking: Where Machine Intelligence Ends and Human Creativity Begins. PublicAffairs.

TỪ “BETTER PROCESS” ĐẾN CÔNG THỨC P-T-C-F

Đa số chúng ta thất bại với AI vì giữ tư duy ‘Hỏi – Đáp’ (Google Search). Để đạt được ‘Better Process’ như Kasparov đề cập, SmartLab đã mã hóa quy trình giao việc chuẩn mực thành công thức P-T-C-F. Đây là bộ khung giúp bạn biến mọi ý tưởng mơ hồ thành mệnh lệnh thép.

Công thức cốt lõi: P-T-C-F

PERSONA

“Bạn muốn AI đóng vai ai?”

TASK

“Việc cụ thể cần làm là gì?”

CONTEXT

“Dữ liệu đầu vào là gì? Khán giả là ai? Mục đích là gì?”

FORMAT

“Đầu ra như thế nào?”

Ví dụ:

Prompt thông thường

Viết cho tôi một bài quảng cáo tai nghe.

Prompt Chuẩn P-T-C-F

Đóng vai một Copywriter chuyên nghiệp (P), hãy viết 3 mẫu quảng cáo Facebook (T) để bán dòng tai nghe chống ồn mới dành riêng cho dân văn phòng hay bị xao nhãng bởi tiếng ồn (C). Trình bày theo công thức AIDA (Attention – Interest – Desire – Action) và chèn icon cho sinh động (F).

Đừng bắt AI làm một bài tiểu luận 3000 từ chỉ trong 1 lệnh (Nó sẽ bị quá tải và viết lan man). Hãy dùng tư duy “Chia để trị” :

Nguyên lý: Kết quả đầu ra (Output) của câu lệnh 1 sẽ là Đầu vào (Input) của câu lệnh 2

Xích 1

“Tìm kiếm và tóm tắt 5 tài liệu uy tín về chủ đề X.”

-> Output: Bản tóm tắt.

Xích 2

“Dựa trên bản tóm tắt trên, hãy lập dàn ý chi tiết 3 chương.”

-> Output: Dàn ý.

Xích 3

“Viết nội dung cho Chương 1 dựa trên dàn ý đã duyệt.”

-> Output: Nội dung hoàn chỉnh.

Khác với ChatGPT cần logic (P-T-C-F), các AI tạo ảnh như Bing Image Creator hay Midjourney hoạt động dựa trên sự “tưởng tượng” từ khóa. Nếu bạn viết một câu văn dài dòng kể lể, AI sẽ bị rối. Hãy dùng công thức S-A-S-L để “vẽ” bằng chữ:

Subject

 Cái gì là trọng tâm bức ảnh?

Action/Atmosphere

Chuyện gì đang xảy ra? Ở đâu?

Style

Bạn muốn nó trông như thế nào?

Lighting/Technical

Thông số để ảnh?

02 | Chọn lọc dữ liệu

Tìm kiếm bằng Google

Chỉ lấy Sách/Báo cáo

filetype:pdf

Nguồn Chính phủ

site:.gov.vn

Nguồn ĐH/Giáo dục

site:.edu.vn

Tìm chính xác

“từ khóa”

Kho tài liệu

NGUỒN VIỆT NAM

VJOL (Vietnam Journals Online): Cổng dữ liệu tạp chí khoa học Việt Nam lớn nhất.
Thư viện Quốc gia (TVQG): Kho lưu trữ luận văn, luận án tiến sĩ và tài liệu chính thống.
VOER (Học liệu mở): Tài nguyên giáo dục miễn phí của người Việt.
Cục Thông tin KH&CN: Báo cáo nhiệm vụ khoa học các cấp.

DỮ LIỆU KINH TẾ

GSO (Tổng cục Thống kê): Nguồn số liệu chính thức về dân số, GDP, CPI.
SBV & MOF: Dữ liệu tiền tệ (Ngân hàng NN) và ngân sách (Bộ Tài chính).
VEPR: Báo cáo kinh tế thường niên Việt Nam (Chuyên sâu & Phân tích).
Sách trắng CNTT: Số liệu về chuyển đổi số và thương mại điện tử (Bộ TT&TT).

QUỐC TẾ

Google Scholar: “Thần khí” tìm kiếm học thuật bao quát nhất thế giới.
ResearchGate: Mạng xã hội kết nối các nhà nghiên cứu (có thể xin file trực tiếp từ tác giả).
DOAJ: Danh mục các tạp chí truy cập mở (Open Access) – Tải miễn phí hợp pháp.
WorldBank Open Data: Dữ liệu phát triển toàn cầu chuẩn xác nhất.

03 | Đạo văn & Liêm chính

Đạo văn không chỉ là copy nguyên văn. Theo Nguyễn Văn Tuấn (2016), đạo văn là việc sử dụng ý tưởng, câu văn của người khác một cách không thích hợp (không ghi rõ nguồn gốc), đặc biệt là trình bày ý tưởng của người khác như là của chính mình. Đây là hành vi gian lận nghiêm trọng, làm giảm uy tín và có thể dẫn đến việc bị hủy kết quả học tập.
 

SAO CHÉP MỘT PHẦN

Lắp ghép các đoạn văn từ nhiều nguồn khác nhau mà không trích dẫn.

DỊCH KHÔNG DẪN NGUỒN

Dịch một bài viết từ tiếng Anh sang tiếng Việt và nộp như bài của mình.

TỰ ĐẠO VĂN

Sử dụng lại bài làm cũ của chính mình để nộp cho môn học khác mà không ghi chú. Nộp cùng một bài cho nhiều nơi cũng là vi phạm .

DIỄN ĐẠT LẠI NHƯNG KHÔNG DẪN

Kể cả khi bạn đã viết lại bằng ngôn ngữ của mình, nếu ý tưởng đó không phải của bạn, bạn vẫn phải trích dẫn.

Để tránh lỗi này, SmartLab cung cấp Module APA